Grenzen stellen op het werk zonder je af te sluiten

Een teamlid stuurt een appje af: “Ik bewaak even mijn rust, ik haak vandaag af.” Klinkt gezond. Maar het is de derde keer deze maand, en telkens net voor een gesprek dat schuurt. Je begint je af te vragen of dit zelfzorg is of iets anders.

Herkenbaar? “Protecting my peace” is een van die zinnen die overal opduiken. En vaak klopt hij. Maar soms wordt zelfzorg een muurtje waarachter we wegduiken voor precies die gesprekken die ons verder zouden helpen. Grenzen stellen op het werk en jezelf afsluiten lijken soms op elkaar, maar het is niet hetzelfde.

Zelfzorg of een muurtje?

Kelly Ziemer, onderzoeker en therapeut, analyseerde zo’n 188.000 berichten op sociale media met de hashtag #selflove. Vier thema’s kwamen bovendrijven: zelfacceptatie, mentale gezondheid, zelfzorg en verbinding met anderen. Op papier mooi. Maar in de praktijk zag ze ook iets anders gebeuren.

“Self-love [can be] a protective blockade.” — Kelly Ziemer, onderzoeker en therapeut

Zelfzorg wordt soms een schild. We zeggen “ik bescherm mezelf”, terwijl we eigenlijk een kwetsbaar gesprek ontwijken. Het voelt volwassen en weloverwogen, maar onderhuids speelt vermijding. En dat verschil is lastig te zien, juist omdat de taal zo verzorgd klinkt.

Ik merk dit regelmatig bij teams die ik begeleid in Brugge. Iemand trekt zich terug “voor zijn eigen welzijn”, en niemand durft het te bevragen, want wie is er nu tegen welzijn? Toch blijft er iets hangen. De spanning is niet weg, ze is alleen onbespreekbaar geworden.

Ziemer vond in haar analyse trouwens nog iets opvallends. In zo’n 900 berichten waarin mensen zelfliefde koppelden aan herstel van verslaving, kwam telkens hetzelfde woord terug: verantwoordelijkheid. Niet wegkijken, maar onder ogen zien. Dat is een ander geluid dan de versie van zelfzorg die vooral over comfort en bescherming gaat. Echte zelfzorg vraagt vaak net het ongemakkelijke gesprek, niet de vlucht ervoor.

Grenzen stellen op het werk is geen wegrennen

Hier zit de kern. Een grens en een vlucht kunnen er aan de buitenkant identiek uitzien. In beide gevallen zeg je nee, trek je je terug, maak je ruimte. Het verschil zit van binnen.

Een gezonde grens geeft je lucht zodat je straks weer aanwezig kunt zijn. Je stapt even uit het gesprek om er helderder in terug te komen. Vermijding doet het tegenovergestelde: het sluit de deur, en hoopt stilletjes dat het probleem vanzelf verdwijnt.

Ziemer noemt dat verschil belangrijk, omdat echte zelfliefde volgens haar net je verantwoordelijkheid vergroot. Het brengt je dichter bij anderen, niet verder weg. Wie zichzelf goed verzorgt, heeft meer te geven, niet minder.

Een eenvoudige toets die ik vaak meegeef: vraag jezelf af of je je terugtrekt om beter terug te komen, of om iets uit de weg te gaan. Het eerste herstelt verbinding. Het tweede knaagt er langzaam aan.

Eerst je behoefte, dan je grens

De meeste grenzen die hard aankomen, missen een stukje. We zeggen de regel (“ik ben na zes uur niet meer bereikbaar”) zonder de behoefte eronder (“ik wil ‘s avonds echt aanwezig zijn voor mijn gezin, anders ben ik overdag op het werk er ook niet bij”). De regel zonder behoefte voelt als een deur die dichtslaat. De behoefte erbij maakt er een uitnodiging van.

Dit is geen trucje om aardig over te komen. Het is hoe verbindende communicatie werkt: je deelt wat er bij jou leeft, zodat de ander iets heeft om mee te bewegen. Een kale grens laat de ander gissen. Een grens met een behoefte erbij geeft context.

Het mooie is dat dit ook werkt bij de ander. Wanneer iemand jou een grens stelt en je hoort de behoefte erachter, voel je je zelden afgewezen. Je hoort iemand die voor zichzelf zorgt, niet iemand die jou wegduwt. Zo wordt grenzen stellen iets wat verbinding mogelijk maakt in plaats van iets wat ze ondermijnt. Niet elke grens hoeft trouwens uitgebreid toegelicht. Soms is een kort en helder nee genoeg. Maar bij de gesprekken die schuren, juist daar waar de neiging om af te sluiten het sterkst is, loont het om de behoefte even mee te geven.

In mijn werk rond grenzen stellen zonder schuldgevoel merk ik dat dit voor veel mensen het kantelpunt is. Niet het nee zelf is moeilijk, maar het gevoel dat je nee de ander wegduwt. Zodra je je behoefte erbij vertelt, verdwijnt dat gevoel grotendeels.

Een praktische hulp die Ziemer aanreikt is het HALT-kader. Voor je een grens stelt of een gesprek uit de weg gaat, check je even: ben ik Hungry, Angry, Lonely of Tired? Honger, boosheid, eenzaamheid of vermoeidheid. Vaak blijkt dat je geen grens nodig hebt, maar gewoon iets te eten, of een nacht slaap. De grens die je vanuit uitputting stelt, is zelden de grens die je nuchter zou kiezen.

Terugtrekken als signaal

Er is een patroon dat de moeite waard is om te kennen. Onderzoekers spreken over vier gedragingen die relaties uithollen: kritiek, verdediging, minachting en stonewalling. Die laatste, het muren optrekken, is precies wat zelfzorg soms maskeert. Je stopt met reageren, je trekt je terug, je doet alsof het je niet raakt.

Het verraderlijke is dat stonewalling vaak begint als zelfbescherming. Je voelt je overspoeld, dus je sluit af. Dat is begrijpelijk. Maar wanneer afsluiten je vaste manier wordt om met spanning om te gaan, betaalt de relatie de prijs. De ander voelt zich genegeerd, en jij raakt steeds verder van het gesprek.

Ik denk aan een teamleider die ik begeleidde. Telkens als een collega kritiek gaf, antwoordde hij kort en zakelijk dat hij “er even over moest nadenken”. Op zich een redelijke zin. Alleen kwam hij er nooit op terug. Voor hem voelde het als ruimte nemen. Voor zijn team voelde het als een gesloten deur. Pas toen hij begon te benoemen wat er bij hem gebeurde, “ik schiet in de verdediging en wil even zakken voor ik reageer”, veranderde de sfeer. Zelfde behoefte aan ruimte, totaal ander effect.

Het verschil zat niet in het terugtrekken zelf, maar in de belofte eromheen. Een grens die zegt “ik kom terug” houdt de relatie open. Een grens die niets belooft, laat de ander gissen of de deur ooit nog opengaat.

Dat betekent niet dat je nooit even mag afkoelen. Het betekent dat je het benoemt. “Ik merk dat ik dichtklap, ik heb een kwartier nodig en dan kom ik bij je terug” is iets heel anders dan zwijgend de kamer uitlopen. Het eerste is een grens met een belofte erin. Het tweede laat de ander achter met de brokken.

Grenzen stellen op het werk zonder de deur dicht te slaan

Hoe ziet dat er dan uit in de praktijk? Een paar bewegingen die ik teams en leidinggevenden in West-Vlaanderen vaak zie helpen:

• Check je staat eerst. Voor je iets afslaat of afzegt, loop je HALT even langs. Reageer je op de situatie of op je vermoeidheid?
• Noem de behoefte voor de regel. “Ik wil dit goed doen, daarom plan ik het liever morgen” landt anders dan “dat lukt niet vandaag”.
• Maak van terugtrekken een belofte. Niet “ik haak af”, maar “ik heb even ruimte nodig en kom er morgen op terug”.
• Toets je motief. Stel jezelf eerlijk de vraag of je ruimte maakt om straks beter aanwezig te zijn, of om iets te ontlopen.

Dit vraagt oefening, en het lukt niet elke keer. Soms merk je pas achteraf dat je een muurtje hebt opgetrokken in plaats van een grens. Dat is geen mislukking, dat is informatie. Je mag erop terugkomen: “Ik heb me vorige week afgesloten, en dat zat me niet lekker. Kunnen we dat gesprek alsnog voeren?”

Wie zelfzorg en verbinding tegen elkaar uitspeelt, kiest een schijntegenstelling. De kunst is om voor jezelf te zorgen op een manier die je net dichter bij anderen brengt. Echte zelfliefde, schrijft Ziemer, opent de deur in plaats van hem te sluiten. Dat sluit naadloos aan bij wat ik zie rond zelfcompassie en empathie: vriendelijk zijn voor jezelf maakt je meestal vriendelijker voor de mensen om je heen, niet harder.

Een kleine oefening voor deze week

Probeer het deze week eens. De volgende keer dat je iets wil afslaan of een gesprek wil uitstellen, neem drie seconden en vraag jezelf: wat heb ik hier echt nodig, en sluit deze keuze de deur of houdt ze hem op een kier?

Soms is afsluiten precies goed. Je hoeft niet altijd beschikbaar te zijn, en niet elk gesprek hoeft nu. Maar als je merkt dat je telkens dezelfde mensen en dezelfde onderwerpen ontwijkt, is dat het moment om eens te kijken wat er onder dat muurtje zit.

Wil je hier met je team verder in groeien? Ik begeleid teams en leidinggevenden in Brugge en West-Vlaanderen rond verbindende communicatie en grenzen die verbinden in plaats van afsluiten. Plan gerust een kennismakingsgesprek.

---

Geinspireerd door het artikel “Can ‘Self-Love’ Undermine Personal Growth?” van Kelly Ziemer in Greater Good Magazine (28 januari 2026).